Değişim Teorisi Ne Demek?

Değişim teorisi ne demek, sosyal etki bakımından neden önemli?

Değişim Teorisi Ne Demek?

Bir değişiklik yapmayı nasıl planlayabilir veya attığınız adımların etkinliğini nasıl değerlendirebilirsiniz? İstenen uzun vadeli hedefleri, olması gereken tüm koşullarla nasıl ilişkilendirebilirsiniz? Varsayımlarınızı ve beklentilerinizi vurgulayan adım adım bir yolu nasıl planlayabilirsiniz? Tüm bu soruların cevapları değişim teorisinde gizli.

1990’lı yıllardan itibaren popülerlik kazanan değişim teorisi kavramının birçok tanımı var. Bu yüzden biraz kafa karıştırıcı ve yoruma oldukça açık olduğunu söylemek mümkün. Sosyal etki bakımından da önemli olan bu kavram en sade şekilde “Belirli bir bağlamda istenen bir değişikliğin nasıl ve neden gerçekleşmesinin beklendiğinin kapsamlı bir açıklaması ve gösterimi” olarak tanımlanabilir. Değişiklik yaratmak istenen her alanda bu teoriye ihtiyaç var. Sürdürülebilirlik, cinsiyet eşitliği, iklim, iş yapış tarzı, sosyal inovasyon... Tüm bu konuları da içerebilen bu teoriye ve sosyal etki bakımından neden önemli olduğuna daha yakından bakalım.

Değişim teorisi nasıl çalışır?

Değişim teorisinin ne demek olduğu ve nasıl uygulanacağına dair birçok görüş var. Hewlett Foundation’ın hukuk profesörü ve eski başkanı Paul Brest, Kaliforniya Valisi Gavin Newsom’ın sosyal inovasyon alanındaki kıdemli danışmanı Kathleen Kelly Janus, Bridgespan ortakları Susan Colby, Nan Stone ve Paul Carttar, One Acre Fund’ın genel müdürü Matthew Forti gibi birçok isim değişim teorisine farklı açılardan yaklaşıyor.

Bu görüşleri bir araya getirdiğimizde ortaya şunlar çıkıyor:

  • Bir projenin temel yapı taşlarına ve bunlar arasındaki nedensellik ilişkilerine odaklanan değişim teorisi, bir nevi mantıksal haritalama yöntemi olarak tanımlanabilir.
  • Bu kavram, organizasyonların amaçlarını tam olarak nasıl gerçekleştireceğini açıklar.
  • Belirlenen değişiklikler, istenen etkiye giden yol boyunca uzun vadeli sonuçlar arasındaki mantıksal ilişkiyi ve kronolojik akışı gösteren bir “sonuç haritasında” haritalanır.
  • İstenen sonuçlar arasındaki bağlantılar, “gerekçeler” veya bir sonucun neden bir başkası için ön koşul olarak düşünüldüğüne ilişkin ifadelerle açıklanır ve değerlendirme kanıtlarına dayalı olarak güncellenebilir.

Değişim teorisinin aşamalarını ise şu şekilde sıralamak mümkün:

  • Uzun vadeli hedeflerin belirlenmesi.
  • Bu amaca ulaşmak için gerekli ön koşulların veya gereksinimlerin geriye doğru haritalanması ve ilişkilendirilmesi ve bu ön koşulların neden gerekli ve yeterli olduğunun açıklanması.
  • Bağlamla ilgili temel varsayımların belirlenmesi.
  • İstenen değişikliği yaratmak için girişimin gerçekleştireceği müdahalelerin belirlenmesi.
  • Girişimin performansının değerlendirilmesi ve sonuçların ölçülmesi için göstergelerin geliştirilmesi.
  • Girişimin mantığının açıklanması.

Değişim teorisinin sosyal etki bakımından önemi

Değişim teorisinin sosyal etki bakımından neden önemli olduğuna bakmadan önce sosyal etki ne demek, kısaca açıklayalım. Sosyal etki, bir faaliyetin topluluk ve bireylerin refahı üzerindeki net etkisi olarak tanımlanabilir.

Değişim teorisinin bileşenleri arasında; girdiler, faaliyetler, çıktılar, sonuçlar ve sosyal etki yer alır. Sosyal etki, uzun vadede görülmesi beklenen sistemik değişikliktir. Etkinin gerçekleşmesi genellikle birkaç yıl alır, bu da ölçmeyi zorlaştırır. Ancak etki ve ölçüme ulaşabileceğimiz sonuçları tanımlamamız için bize büyük bir temel sağlar.

Değişim teorisi örnekleri

Kendini değişim teorisi alanındaki en iyi uygulamaları teşvik etmeye adamış kâr amacı gütmeyen bir kuruluş olan The Center for Theory of Change (Değişim Teorisi Merkezi), dünya çapındaki kuruluşlardan mevcut Değişim Teorisi örneklerinin bir veritabanını oluşturmuş. İşte bu örneklerden bazıları:

National Center for Community Schools (Ulusal Topluluk Okulları Merkezi): Ulusal Topluluk Okulları Merkezi tarafından hazırlanan, topluluk okulları inşa etmek ve sürdürmek için kapsamlı bir kılavuz.
Fiver Children’s Foundation (Fiver Çocuk Vakfı): Fiver Children's Foundation tarafından ActKnowledge ile geliştirilen ve değerlendirme, iletişim, planlama, organizasyon ve personel gelişimi için önemli bir temel sağlayan bir değişim teorisinin örneği.
The Hunger Project (Açlık Projesi): Bu, Hunger Project tarafından genel olarak kendi çalışmaları ve Afrika’daki programı için geliştirilen değişim teorisi örneği.

Değişim teorisi ve kurumsal sürdürülebilirlik ilişkisi

Özetle değişim teorisi; stratejik planlama, sürekli karar verme ve değerlendirme için temel oluşturan bir sosyal değişim girişiminin spesifik ve ölçülebilir bir tanımı. Bu nedenle bir değişim teorinizin olması kurumsal sürdürülebilirliği mümkün kılacaktır; kurumunuzda görmek istediğiniz değişimin ve bunun nasıl olmasını beklediğinizin görsel bir temsilini sunacaktır. Kurumların politikalarının yarattığı etkinin ölçümlenmesi, kurumsal iyileşmenin yanında sosyal etkiyi de güçlendirebilir. Zorlu Holding olarak bizim değişim teorimiz Akıllı Hayat 2030 vizyonumuz. Bu vizyonla daha iyi bir gelecek için çalışıyoruz. Çünkü biliyoruz: Bugün attığımız her adım, daha iyi bir dünya için!